Вакцинаның тарихы XVIII ғасырдан бастау алады. 1796 жылы ағылшын дәрігері Эдвард Дженнер шешек ауруына қарсы алғашқы вакцинаны жасап шығарды. Бұл адамзат тарихындағы алғашқы сәтті вакцина болып, миллиондаған адамның өмірін сақтап қалды. Кейіннен Луи Пастер құтыру мен басқа да ауруларға қарсы вакциналар ойлап тауып, иммунология ғылымының дамуына жол ашты.
Вакциналар бірнеше түрге бөлінеді: тірі әлсіретілген, өлі (инактивтелген), суббірлікті, РНҚ және векторлық вакциналар. Тірі вакцина әлсіретілген вирустардан тұрады және ағзада күшті әрі ұзақ иммунитет қалыптастырады. Ал инактивтелген вакцина құрамында өлтірілген микроорганизмдер болады, сондықтан олар қауіпсіз, бірақ қайта егуді қажет етеді. Соңғы жылдары заманауи биотехнологияның арқасында РНҚ-вакциналар кеңінен қолданылуда, мысалы, COVID-19-ға қарсы Pfizer және Moderna сияқты препараттар.
Вакцинацияның маңызы өте зор. Ол адамды тек жеке деңгейде емес, ұжымдық деңгейде де қорғайды. Егер халықтың көп бөлігі вакцина алса, ауру таралу мүмкіндігі азайып, әлсіз және созылмалы ауруы бар адамдардың өмірі де қорғалады. Бұл ұжымдық иммунитет (немесе «қауымдық қорғаныс») деп аталады.
Қазақстанда да вакцинация жүйесі жақсы жолға қойылған. Бала туғаннан бастап белгілі бір жас кезеңдерінде туберкулез, полиомиелит, көкжөтел, қызылша, гепатит және басқа да жұқпалы ауруларға қарсы екпелер егіледі. Сонымен қатар, соңғы жылдары ересектерге де маусымдық тұмауға және COVID-19 індетіне қарсы вакциналар тегін және ерікті түрде ұсынылуда.
Вакцинаға қатысты кейбір күмәнді пікірлер болса да, ғылыми тұрғыда дәлелденгені — вакциналар адам өмірін сақтап, көптеген қауіпті ауруларды жойған. Мысалы, шешек ауруы әлемнен түбегейлі жойылды, ал полиомиелит пен дифтерия секілді аурулар өте сирек кездеседі.
Қорытындылай келе, вакцина — адамзат денсаулығын қорғаудың сенімді және тиімді жолы. Ол тек бүгінгі ұрпақ үшін емес, келешек ұрпақтың қауіпсіздігі мен амандығы үшін қажет. Вакцина алу – әрбір азаматтың қоғам алдындағы жауапкершілігі мен денсаулығына деген қамқорлығының көрінісі.
