Домбыраның алғашқы нұсқалары табиғи материалдардан — ағаш, шикізат талшықтары, жануар терісі, ішектерден жасалған. Ежелгі түркі тайпаларының «қобыз», «қомуз», «дутар» секілді екі немесе үш ішекті шертпелі аспаптары домбыраның арғы тегіне жақын болған. Сол себепті домбыра — тек қазаққа ғана емес, күллі түркі дүниесіне ортақ аспап, алайда қазақ халқы оны өз табиғатына сай жетілдіріп, ұлттық реңк берген.
Домбыра жайлы ең көне деректердің бірі — түркілердің VI–VIII ғасырлардағы Орхон-Енисей жазбаларында музыкалық аспаптар туралы мәліметтер кездесуі. Сондай-ақ Қытай жылнамаларында түркілердің ағаштан жасалған екі ішекті аспап тартатыны жазылған. Қазақтың ауыз әдебиетінде домбыраның шығуын түсіндіретін аңыз да көп: мысалы, «Желмая» туралы аңызда күйші желмаяның үстінде жүріп, алғаш домбыра қағуын табады делінеді; «Ақсақ құлан» аңызында күй арқылы ханға шындықты жеткізген қобызшы мен домбырашы бейнесі кездеседі.
Ежелгі дәуірден бастап домбыра қазақ өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Ол арқылы батырлар жырланған, ел тарихы, салт-дәстүр, ғашықтық дастандар, күй өнері ұрпақтан-ұрпаққа жеткен. Әсіресе қастерлі күй өнері — Құрманғазы, Дәулеткерей, Абыл, Тәттімбет, Дина сияқты күйшілермен биік деңгейге көтерілді. Әр аймақтың домбырасы мен күйі өзіндік стильге ие: батыстың төкпе күйі, шығыс пен орталықтың шертпе күй дәстүрі бар.
Қазіргі домбыра екі ішекті, мойны ұзын, қоңыр үнді шертпелі аспап түрінде қалыптасты. Оның жасалу технологиясы жетілдіріліп, сахналық, оркестрлік, академиялық нұсқалары пайда болды. Домбыра бүгінгі күні тек музыкалық аспап емес, ұлттық бірегейліктің символына айналды. 2018 жылы «Қазақ домбыра күй өнері» ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енді.
Осылайша, домбыра — мыңжылдықтардан жеткен, қазақтың рухани тарихы мен дүниетанымын бойына сіңірген қасиетті мұра.
