География — Жер бетін, оның табиғи ерекшеліктерін, халқын, шаруашылығын, табиғи ресурстарын, олардың өзара байланысын және адамзаттың табиғатпен қарым-қатынасын зерттейтін ғылым. Бұл ғылым атауы грек тілінен шыққан, «гео» — жер, «графо» — жазу, сипаттау деген мағынаны білдіреді. Яғни, «жерді сипаттау» деген ұғымды білдіреді.
География – кең ауқымды ғылым. Ол табиғатты, қоғамды және олардың арақатынасын кешенді түрде қарастырады. География ғылымы екі негізгі салаға бөлінеді: физикалық география және экономикалық және әлеуметтік география.
1. Физикалық география
Физикалық география Жердің табиғи компоненттерін, яғни жер бедерін, ауа райын, климатты, өзен-көлдерді, мұхиттарды, топырақты, өсімдіктер мен жануарлар дүниесін зерттейді. Бұл салаға бірнеше тармақтар кіреді:
Геоморфология – жер бедерінің пайда болуын, дамуын зерттейді;
Климатология – климаттың қалыптасуын, оның түрлерін;
Гидрология – жер үсті және жер асты суларының қозғалысын, қасиеттерін;
Биогеография – тірі организмдердің таралу заңдылықтарын;
Топырақ географиясы – топырақ түрлері мен таралуын зерттейді.
2. Экономикалық және әлеуметтік география
Бұл сала адамзаттың шаруашылық қызметін, халықтың орналасуын, қалалар мен елді мекендердің даму жолдарын, көлік жүйелерін, ауыл және өнеркәсіп шаруашылығын, әлем елдерінің экономикалық байланыстарын зерттейді. Бұл сала келесі тармақтарға бөлінеді:
Халық географиясы – халықтың саны, тығыздығы, көші-қоны;
Саяси география – мемлекеттердің шекаралары, аймақтық қатынастар;
Өнеркәсіп географиясы – өндіріс салаларының орналасуы;
Ауыл шаруашылығы географиясы – егіншілік пен мал шаруашылығының таралу аймақтары;
Көлік географиясы – көлік түрлерінің дамуы мен орналасуы.
Географияның маңыздылығы:
География қазіргі заманда ерекше маңызды. Ол табиғи апаттар мен климаттық өзгерістерді болжауға көмектеседі, табиғи ресурстарды тиімді пайдалануға бағыт береді, қоршаған ортаны қорғау шараларын жасауға ықпал етеді. Сонымен қатар, әлем елдері арасындағы саяси-экономикалық қатынастарды түсінуге, жаһандану үдерісін талдауға, табиғат пен қоғам арасындағы тепе-теңдікті сақтауға мүмкіндік береді.
География білімінің арқасында біз әлемді кеңінен танимыз, әртүрлі елдер мен халықтардың тұрмыс-салтын, табиғи байлықтарын, даму деңгейін салыстыра аламыз. Бұл ғылым тек білім көзі ғана емес, ол – ой-өрісімізді кеңейтетін, табиғатты құрметтеуге тәрбиелейтін ғылым.
Қорыта айтқанда, география — адам мен табиғаттың байланысын зерттейтін, қоршаған ортаны тануға және оны сақтауға бағытталған маңызды ғылым саласы.
