Рефлексиялау — адамның өзінің іс-әрекетін, ой-пікірін, сезімін, тәжірибесін саралап, талдау арқылы өз-өзін тануы, түсінуі және дамытуы. Бұл – тұлғалық дамудың маңызды құралы болып табылады. Рефлексия арқылы адам өткен іс-әрекетіне сыни көзбен қарап, жетістіктерін анықтап, кемшіліктерін көре алады, әрі болашақта не істеу керектігін жоспарлайды.
Күнделікті өмірде әрбір адам түрлі шешім қабылдайды, әрекет жасайды. Осы әрекеттердің дұрыс немесе бұрыс болғанын, неге солай жасағанын, қандай нәтиже бергенін ойланып, өзіндік баға беруге тырысады. Бұл — рефлексия процесі. Мысалы, мұғалім сабақты аяқтаған соң, «Сабақ қаншалықты сәтті өтті? Оқушылар түсінді ме? Менің әдістерім тиімді болды ма?» деген сұрақтарды өзіне қояды. Бұл — кәсіби рефлексия.
Рефлексия жеке тұлғаның ішкі дүниесіне үңілуіне мүмкіндік береді. Бұл адамға өз мінез-құлқын, сезімін, көзқарасын, өмірлік ұстанымын саралап, өзгертуге жол ашады. Психологияда рефлексия өзін-өзі тану, өзін-өзі басқару дағдыларымен тығыз байланысты.
Білім беру саласында рефлексия оқыту мен тәрбиенің сапасын арттыруда маңызды рөл атқарады. Оқушылар өздерінің оқу барысын, жетістіктері мен қиындықтарын талдап, оқу процесіне белсенді араласа алады. Мұғалімдер үшін бұл — өз тәжірибесін жетілдіруге, сабақ беру әдістерін жақсартуға сеп болады.
Рефлексияның бірнеше түрі бар:
Жеке рефлексия – адамның өзіне, ішкі жан дүниесіне бағытталған ойлауы;
Кәсіби рефлексия – мамандыққа байланысты қызметті саралау;
Коммуникативтік рефлексия – адамдармен қарым-қатынасты бағалау және талдау.
Қорытындылай келе, рефлексия – бұл өзін тануға, дамуға, жетілуге жол ашатын маңызды үдеріс. Ол адамның өткен тәжірибесін бағалап, болашақта саналы түрде әрекет жасауына көмектеседі. Рефлексияны үнемі жасап отыру тұлғаның сана-сезімін, жауапкершілігін, өмірге деген көзқарасын тереңдетеді.
