Орыс тілін үйренуде етістік (глагол) – ең маңызды сөз таптарының бірі. Себебі сөйлемде іс-әрекетті, қимылды білдіреді. Бастапқы деңгейде етістіктің жіктелуін дұрыс меңгеру өте қажет.
1. Жіктік жалғаулар және жақтар
Орыс тілінде етістік жіктелгенде жіктік жалғаулар арқылы бастауышқа (я, ты, он/она/оно, мы, вы, они) байланысты өзгереді.
1-жақ жекеше – я (мен)
2-жақ жекеше – ты (сен)
3-жақ жекеше – он/она/оно (ол)
1-жақ көпше – мы (біз)
2-жақ көпше – вы (сендер/Сіз)
3-жақ көпше – они (олар)
2. Етістіктің екі түрі бар:
I жақтау (I спряжение)
II жақтау (II спряжение)
3. I жақтауға жататын етістіктер
Көптеген етістіктер –ать, –ять жалғауымен аяқталады.
Мысалы: читать (оқу), писать (жазу), знать (білу).
Жіктелуі:
Я читаю
Ты читаешь
Он/она читает
Мы читаем
Вы читаете
Они читают
4. II жақтауға жататын етістіктер
–ить жалғауымен аяқталатындар жатады.
Мысалы: говорить (сөйлеу), любить (сүю), учить (үйрену).
Жіктелуі:
Я говорю
Ты говоришь
Он/она говорит
Мы говорим
Вы говорите
Они говорят
5. Ерекше етістіктер
Кейбір етістіктер жалпы ережеге бағынбайды. Мысалы:
хотеть (қалау): я хочу, ты хочешь, он хочет, мы хотим, вы хотите, они хотят
идти (бару): я иду, ты идёшь, он идёт, мы идём, вы идёте, они идут
быть (болу): я есть (көбіне түсіп қалады), ты есть, он есть және т.б.
6. Жаттығу үлгілері
Я читаю книгу. (Мен кітап оқып жатырмын.)
Ты пишешь письмо. (Сен хат жазып отырсың.)
Мы говорим по-русски. (Біз орысша сөйлейміз.)
Қорытынды
А1 деңгейінде етістіктің I және II жақтауын ажыратуды, дұрыс жалғау жалғауды үйрену қажет. Күнделікті сөйлемдерде қарапайым етістіктерді қолданып жаттыққан дұрыс.
