Деонтология – бұл адамның кәсіби қызметіндегі моральдық және этикалық нормаларды зерттейтін ілім. Термин грек тілінен аударғанда «deon» – парыз, міндет және «logos» – ілім, ғылым деген мағынаны білдіреді. Яғни, деонтология – адамның кәсіби борышы мен адамгершілік жауапкершілігі туралы ғылым. Ол ең алдымен медицина, педагогика, құқық, саясат және басқа да халықпен тығыз байланыстағы салаларда ерекше маңызға ие.
Медицина саласында деонтология – дәрігер мен пациент арасындағы қарым-қатынасты реттейтін моральдық қағидалар жиынтығы. Дәрігердің міндеті – науқастың өмірін сақтап, денсаулығын қалпына келтіру ғана емес, оған жанашырлықпен қарап, психологиялық қолдау көрсету. Деонтологиялық мәдениеті жоғары маман ешқашан ауруды менсінбей, дөрекі сөйлемейді, әрбір шешімінде адам тағдырының маңызын сезіне біледі.
Деонтологияның негізгі қағидаларына адалдық, әділдік, жауапкершілік, ізгілік, құпияны сақтау, кәсіби шеберлік пен мейірімділік жатады. Әсіресе медициналық деонтологияда дәрігерлік құпияны сақтау, науқастың сенімін ақтау және этикалық қарым-қатынасты сақтау маңызды. Мысалы, дәрігер пациенттің сырқаты туралы ақпаратты үшінші тұлғаларға жария етпеуге міндетті.
Педагогикалық деонтология – мұғалім мен оқушы, ата-ана және әріптестер арасындағы қарым-қатынастағы моральдық нормаларды қарастырады. Мұғалімнің парызы – тек білім беру емес, сонымен қатар жас ұрпаққа адамгершілік пен рухани құндылықтарды сіңіру.
Құқық саласында деонтология заң қызметкерінің адалдығын, парасаттылығын және әділ шешім қабылдау қабілетін бағалайды. Әрбір маман өз саласындағы деонтологиялық ережелерді сақтағанда ғана қоғамда сенім мен әділдік қалыптасады.
Қорыта айтқанда, деонтология – кәсіби этиканың негізі, адамның өз борышын адал орындауы мен адамға құрметпен қарауының көрінісі. Ол кез келген мамандық иесіне адамгершілік өлшемін сақтауға, рухани тазалық пен кәсіби жауапкершілікті үйлестіруге үйретеді.
дамгершілік өлшемін сақтауға, рухани тазалық пен кәсіби жауапкершілікті үйлестіруге үйретеді.
