23.06.2025 жылы Түркістан облысы Денсаулық сақтау басқармасына қарасты Сауран аудандық емханасына Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Европалық аймақтық бюросының кеңесшілері Сахил Варси (Sahil Warsi) және Сиф Нельсон (Siff Nielsen), ҚР ДСМ Қоғамдық денсаулық сақтау орталығы РМК ШЖҚ «Санитариялық-эпидемиологиялық сараптама және мониторинг ғылыми-практикалық орталығы» дәрігер эпидемиологы Ж.Нусипова, Түркістан облысы Денсаулық сақтау басқармасы басшысының ана мен бала денсаулығын қорғау жөніндегі орынбасары М.Мамбетова, Түркістан облысы Денсаулық сақтау басқармасының БШАЫЕ/ӘПМП бойынша штаттан тыс бас маманы Н.Нарымбетова іс-сапармен келіп, аудандық емхананың әкімшілік бөлімі, дәрігерлері, мейірбикелері және екпеден бас тартушы тұрғындармен кездесу өткізіп, «екпеден бас тарту себептері» бойынша пікір алмасты. Зерделеу жұмыстарының мақсаты екпеден бас тартудың діни көзқарасқа және басқа жағдайларға байланысты себептерін анықтау.
Екпе (вакцинация) — адамның немесе жануардың иммундық жүйесін белгілі бір жұқпалы ауруға қарсы қорғау мақсатында жасалатын биологиялық профилактикалық шара. Ол ағзаға ауру қоздырғышының әлсіретілген немесе өлтірілген түрін немесе оның құрамындағы компоненттерін енгізу арқылы иммунитет қалыптастырады.
Екпенің басты мақсаты — жұқпалы аурулардың алдын алу. Адам ағзасына вакцина енгеннен кейін, иммундық жүйе оны бөтен дене ретінде қабылдап, оған қарсы арнайы антиденелер шығара бастайды. Бұл процесс аурудың өзімен бетпе-бет келгенде ағзаның оған қарсы тұруына мүмкіндік береді. Яғни, вакцина ауруды жеңіл түрде өткеруге немесе мүлде ауырмауға жағдай жасайды.
Қазіргі таңда екпенің арқасында шешек (оспа), қызылша, полиомиелит, сіреспе, көкжөтел, В гепатиті секілді көптеген ауыр аурулардан адамзат құтылуға жақындады. Кейбір аурулар жойылып та кетті. Мысалы, шешек әлем бойынша жойылған алғашқы жұқпалы ауру болып саналады. Бұл жетістік вакцинацияның арқасында мүмкін болды.
Екпеге қарсы пікірлер де бар. Кейбір адамдар оның зиянды екенін айтып, одан бас тартады. Бірақ ғылыми зерттеулер екпенің қауіпсіз екенін дәлелдеген. Әрине, кез келген медициналық араласу сияқты екпенің де жанама әсерлері болуы мүмкін, бірақ олар өте сирек кездеседі және көбіне жеңіл түрде өтеді — қызу көтерілуі, екпе салынған жерде ісіну сияқты белгілер.
Екпе салдыру — тек жеке адамның ғана емес, бүкіл қоғамның денсаулығына әсер ететін шешім. «Ұжымдық иммунитет» деген ұғым бар. Яғни, егер қоғамның көп бөлігі вакцина алса, ауру таралу мүмкіндігін жоғалтады. Бұл екпе ала алмайтын адамдарды (мысалы, жаңа туған сәбилерді немесе иммунитеті әлсіз адамдарды) қорғауға көмектеседі.
Қазақстанда екпе күнтізбесі бар, онда әр жас кезеңінде қандай вакциналар алу керектігі нақты көрсетілген. Бұл екпелер мемлекет тарапынан тегін беріледі. Ата-аналар балаларын уақытылы екпе салдыру арқылы олардың болашағын қорғайды.
Қорытындылай келе, екпе — адамзаттың ең үлкен жетістіктерінің бірі. Ол көптеген аурулардың алдын алып, миллиондаған адамның өмірін сақтап қалды. Сондықтан вакцинация — жеке де, қоғамдық та денсаулықты сақтау жолындағы маңызды қадам.
