БІРЫҢҒАЙ ДИКТАНТ ЖАЗУ САҒАТЫ.

Кентау қаласының білім бөлімі әдістемелік кабинеттің жылдық жоспарына сәйкес Әл-Фараби атындағы №14 мектеп-гимназиясында «5 қыркүйек — Қазақстан халқы тілдері күніне» орай халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының «Ұлттық диктант» жалпы халықтық жобасы аясында 15 қыркүйек күні барлық білім беру ұйымдарында (тәрбие сағатында) «Бірыңғай диктант жазу» сағаты өткізілуі керек болатын.

«Бірыңғай диктант жазудың» мақсаты — қазақ тілінде сауатты жазуды насихаттап, жазу мәдениетін жетілдіру, ұлттық бірегейлікті нығайту болып табылады.«Диктант» сөзі латын тілінен шыққан. Латынның dictare деген етістігі «қайта-қайта айту», «дауыстап оқып беру» деген мағына береді. Кейін бұл сөз француз тіліне dictée түрінде енген. Францияда орта ғасырларда мұғалімдер оқушыларға мәтінді дауыстап оқып, олар оны сөзбе-сөз қағазға түсіретін болған. Бұл тәсіл жазу сауаттылығын дамытуға, тіл байлығын меңгеруге өте қолайлы болғандықтан, Еуропа елдерінің оқу жүйесіне кеңінен таралған. Уақыт өте келе «диктант» атауы қалыптасып, бүгінгі күнге дейін өзгеріссіз жетті.

Қазақстан мен Орта Азия халықтарының мектептерінде диктант жазу дәстүрі орыс педагогикасымен бірге енді. XIX ғасырдың екінші жартысынан бастап қазақ даласында ашылған орыс-қазақ мектептерінде орыс тілін үйрету барысында диктант жаздыру негізгі әдістің бірі болды. Кейін XX ғасырда қазақ тілін оқытуда да осы тәсіл кеңінен қолданылды. Қазақтың алғашқы оқулық жазған ағартушылары Ыбырай Алтынсарин, Ахмет Байтұрсынұлы еңбектерінде сауатты жазуға ерекше мән беріп, оқушыларды мәтінді тыңдап, қате жібермей жазуға дағдыландырудың қажеттігін көрсеткен.

Диктант тек жазу сауаттылығын арттырып қана қоймайды, сонымен қатар баланың есте сақтау қабілетін, тыңдау дағдысын, зейінін дамытады. Мәтіннің мазмұны арқылы оқушылар тіл мәдениетін меңгереді, әдеби тіл нормаларын дұрыс қолдануды үйренеді. Сондықтан диктант қазір де бастауыштан жоғары сыныпқа дейінгі оқу үрдісінде негізгі бақылау, тексеру жұмысы ретінде сақталып келеді.

Қорыта айтқанда, диктант атауының тарихы көне латын тілінен бастау алады. Ал оның мағынасы мен қызметі ғасырлар бойы өзгермей, бүгінгі күнге дейін білім беру жүйесінде ең тиімді жазба жұмыстарының бірі ретінде қолданылып келеді.